مسایل شرعی در باب معدن . برگرفته از توضیح المسائل آیت الله سیستانی به ادرس
(http://www.al-shia.com/html/far/books/fegh/resale_sistani/sistan21.htm)
( معدن ).
1807 - مـعـدن مـثـل طـلا , نـقره , سرب , مس , آهن , نفت , ذغال سنگ , فيروزه , عقيق , زاج , نمك و معدنهاى ديگر , از انفال است , يعنى مال امام عليه السلام مى باشد , ولى اگر كسى چيزى از آن را استخراج نـمـايد , در صورتى كه شرعا مانعى نباشد , مى تواند آن را براى خود تملك كند , و چنانچه به مقدار نصاب باشد , بايد خمس آن را بدهد.
1808 - نـصـاب مـعـدن 15 مـثقال معمولى طلاى مسكوك است , يعنى اگر قيمت چيزى را كه از معدن بـيـرون آورده , بـه 15 مـثقال طلاى مسكوك برسد , بايد خمس آنچه را كه پس از كم كردن مخارجى كه كرده است باقى مى ماند بدهد.
1809 - اسـتـفاده اى كه از معدن برده چنانچه قيمت چيزى كه از معدن بيرون آورده , به 15 مثقال طلاى مـسكوك نرسد , خمس آن در صورتى لازم است كه به تنهايى يا با منفعتهاى ديگر او از مخارج سالش زياد بيايد.
1810 - گچ و آهك و گل سرشور و گل سرخ , بنابر احتياط لازم حكم معدن بر آنها جارى است پس اگر به حد نصاب برسند , بايد خمس آنها را بدون اخراج مؤنه سال بدهد.
1811 - كـسـى كه از معدن چيزى به دست مى آورد , بايد خمس آن را بدهد چه معدن روى زمين باشد , يا زير آن , چه در زمينى باشد كه ملك است يا در جايى باشد كه مالك ندارد.
1812 - اگـر نـدانـد قيمت چيزى را كه از معدن بيرون آورده به 15 مثقال طلاى مسكوك مى رسد يا نه , احتياط لازم آن است كه چنانچه ممكن است , به وزن كردن يا از راه ديگر قيمت آن را معلوم كند.
1813 - اگر چند نفر چيزى بيرون آورند , چنانچه قيمت آن به 15 مثقال طلاى مسكوك برسد , ولى سهم هر كدام آنها اين مقدار نباشد , احتياط مستحب آن است كه خمس آن را بدهند.
1814 - اگـر مـعـدنـى را كه در زير زمين ديگرى است بدون اجازه با كندن زمين او بيرون آورد , مشهور فـرموده اند كه آنچه از آن به دست مى آيد , مال صاحب ملك است ولى اين مطلب خالى از اشكال نيست , و بهتر آن است كه با هم مصالحه كنند , و چنانچه به مصالحه راضى نشوند , به حاكم شرع مراجعه نمايند , تا نزاع را فيصله دهد.
1808 - نـصـاب مـعـدن 15 مـثقال معمولى طلاى مسكوك است , يعنى اگر قيمت چيزى را كه از معدن بـيـرون آورده , بـه 15 مـثقال طلاى مسكوك برسد , بايد خمس آنچه را كه پس از كم كردن مخارجى كه كرده است باقى مى ماند بدهد.
1809 - اسـتـفاده اى كه از معدن برده چنانچه قيمت چيزى كه از معدن بيرون آورده , به 15 مثقال طلاى مـسكوك نرسد , خمس آن در صورتى لازم است كه به تنهايى يا با منفعتهاى ديگر او از مخارج سالش زياد بيايد.
1810 - گچ و آهك و گل سرشور و گل سرخ , بنابر احتياط لازم حكم معدن بر آنها جارى است پس اگر به حد نصاب برسند , بايد خمس آنها را بدون اخراج مؤنه سال بدهد.
1811 - كـسـى كه از معدن چيزى به دست مى آورد , بايد خمس آن را بدهد چه معدن روى زمين باشد , يا زير آن , چه در زمينى باشد كه ملك است يا در جايى باشد كه مالك ندارد.
1812 - اگـر نـدانـد قيمت چيزى را كه از معدن بيرون آورده به 15 مثقال طلاى مسكوك مى رسد يا نه , احتياط لازم آن است كه چنانچه ممكن است , به وزن كردن يا از راه ديگر قيمت آن را معلوم كند.
1813 - اگر چند نفر چيزى بيرون آورند , چنانچه قيمت آن به 15 مثقال طلاى مسكوك برسد , ولى سهم هر كدام آنها اين مقدار نباشد , احتياط مستحب آن است كه خمس آن را بدهند.
1814 - اگـر مـعـدنـى را كه در زير زمين ديگرى است بدون اجازه با كندن زمين او بيرون آورد , مشهور فـرموده اند كه آنچه از آن به دست مى آيد , مال صاحب ملك است ولى اين مطلب خالى از اشكال نيست , و بهتر آن است كه با هم مصالحه كنند , و چنانچه به مصالحه راضى نشوند , به حاكم شرع مراجعه نمايند , تا نزاع را فيصله دهد.
تونل کوهرنگ تونلی است که برای انتقال آب رود ماربر (آب کوهرنگ) به زایندهرود در نزدیک شهر چلگرد در استان چهارمحال و بختیاری در ایران ساخته شده است. از نخستین تونل کوهرنگ در سال ۱۳۳۲ بهرهبرداری شد. در دهه ۱۳۵۰ تونل دوم و در دهه ۱۳۷۰ سومین تونل کوهرنگ به بهرهبرداری رسید.
آشنایی
تاریخچه حفر گمانه بسیار قدیمی است و پیشینیان برای جستجوی آب در دشتها و درهها به حفر گمانه میپرداختهاند و چون تلمبه اختراع نشده بود، در اغلب موارد آب از چاه (گمانه) به صورت آرتزین خارج شده و یا چهارپایان کار آبکشی را انجام میدادند. تا آنجا که تاریخ نشان میدهد قدیمیترین گمانهها در چین حفر شده و سیستم حفاری ضربهای که امروزه در حفر گمانه مورد استفاده قرار میگیرد، همان طریقه قدیمی است که در چین متداول بوده است. برای حفر گمانه به اعماق مختلف ، اقطار و در سنگهای گوناگون ، وسایل و تجهیزات و ماشین آلات حفاری در انواع و استانداردهای مختف با تکنولوژیهای گوناگون متداول است.
انواع روشها و تکنیکهای حفاری
حفاری شوئیدنی (Wash boring)
این حفاری برای بدست آوردن نمونههای خاک ، حفاری اکتشافی برای بررسیهای اولیه ، حفر گمانه برای برخی آزمونهای برجا از جمله آزمایش SPT بکار میرود.
روش حفاری :
بالا و پایین رفتن سر مته باعث سست شدن مواد زیر لوله تزریق آب میشود. آب با فشار زیاد از سوراخ سر مته خارج و خردهها را به خارج هدایت میکند.
مزایا :
نیاز به کارگری با مهارت کم دارد. در همه نقاطی که برای وسایل سبک قابل دسترس باشند،
قابل اجرا است.
محدودیتها :
اجرای عملیات ، مخصوصا در عمق بیش از 10 متر کند است. نفوذ در خاک
مقاوم مشکل و در سنگ غیر ممکن است. خارج کردن گراول از لوله جدار
مشکل است و منجر به کاهش کیفیت نمونهها میشود. گرفتن نمونه دست
نخورده مشکل است.
مته دورانی (Ratary drill)
این روش هم نمونههای خاک و سنگ را بدست میدهد و هم نمونههایی برای
انواع آزمایشهای برجا ایجاد میکند. این روش در حفر گمانههای غیر قائم
برای زهکشی افقی یا ایجاد مهار کاربرد دارد.
روش حفاری :
پیشروی توسط سر مته برنده که در انتهای لوله حفاری قرار دارد و تحت
فشار هیدرولیکی است، انجام میشود. دیواره چاه را معمولا گل نگاه
میدارد.
مزایا :
روشی نسبتا سریع است و میتواند در همه نوع مواد نفوذ کند. برای همه
نوع نمونه گیری مناسب است.
محدودیتها : جابجا کردن وسایل در زمینهای ناهموار و باتلاقی مشکل است
و محتاج راه مناسب است. همچنین محتاج سکوی تسطیح شده است. کارآیی
حفاری با توجه به اندازه دستگاه متغیر است.
اوگر مارپیچی ممتد
این دستگاه سوراخهایی به قطر کوچک تا متوسط حفر میکند و بطور پیوسته
نمونههای دست خورده میگیرد. معمولا در خاکهای دارای چسبندگی ، که چاه
بدون لوله جدار ریزش نمی کند، انجام میشود.
روش حفاری :
حفاری با چرخاندن رشته ممتد اوگرمارپیچی صورت میگیرد.
مزایا :
روش سریع در خاکهای مقاوم و سنگ نرم است. پس از خروج اوگر ، اگر چاه
باز باقی بماند، امکان نمونه گیری SPT وجود دارد.
محدودیتها : پس از خروج اوگر در مواد با چسبندگی کم یا دانهای و یا
بدون چسبندگی ، چاه ریزش میکند و لذا عمق حفاری تا نزدیکی سیستم
ایستابی محدود میشود. روشهای نمونه گیری محدود و نمونههای بدست
آمده دست خوردهاند.
اوگر میان تهی
این دستگاه سوراخهایی با قطر کم تا متوسط برای نمونه گیری از خاک حفر
میکند.
روش حفاری :
روش حفاری مشابه حالت قبل است با این تفاوت که ساقه مجوف به داخل
زمین پیچانده میشود تا نقش یک لوله جدا را بازی کند.
مزایا :
روش سریع خاکهای ضعیف تا نسبتا مقاوم است. گرفتن نمونههای SPT و UD
امکانپذیر است. در خاکهای مقاوم حاوی لایههای شنی ، نفوذ به اعماق
زیاد مشکل و به داخل قطعات سنگ غیر ممکن است. دست خوردگی قابل
ملاحظهای ممکن است بر اثر مته اوگر در خاک بوجود آید.
اوگرهای با قطر زیاد
این روش برای حفر سوراخهای با قطر زیاد (تا 10 سانتیمتر) برای کسب
نمونههای دست خورده و بررسی لایهها در خاکهای دارای چسبندگی که گمانه
نیاز به حایل ندارد، مورد استفاده قرار میگیرد.
روش حفاری :
با چرخاندن اوگر دارای قطر زیاد خاک بریده شده و گمانه حفر میشود.
مزایا :
روشی سریع بوده و بررسی شرایط خاک در زیر زمین از نزدیک را امکانپذیر
میسازد.
محدودیتها :
عمق حفاری توسط سطح ایستابی و شرایط سنگ محدود میشود. ماشینهای
بزرگتر محتاج راه دسترسی مناسب هستند. برای خاکهای بدون چسبندگی ،
رسهای نرم و خاکهای آلی مناسب نیست. نمونهها دست خورده است.
حفاری ضربهای
تنها در حفاری چاههای آب بکار میرود. نمونههای شسته شده توسط گلکش
خارج میشود. عمق تا سنگ بستر را مشخص میکند.
روش حفاری :
سر مته سنگین بالا آورده شده و رها میشود تا مواد شکسته شده و یک
مخلوطی از خردهها و آب ایجاد شود که توسط گلکش با پمپهای ماسه کش
خارج میشود. دیواره چاه توسط لوله جدار ، پابرجا نگاه داشته میشود.
مزایا :
روشی نسبتا اقتصادی جهت تعبیه گمانههای با قطر زیاد (تا 60
سانتیمتر) در انواع مواد است.
محدودیتها : ابزارها بزرگ و پر زحمت است. در خاکهای قوی و سنگ به
کندی انجام میشود. اغتشاشات اطراف سر مته که ناشی از ضربات پر انرژی
سر مته است، به شدت بر مقادیر SPT تاثیر میگذارد. مغزه گیری و نمونه
UD سنگ امکانپذیر نیست.
مته چکشی
برای حفر چاه آب و چاههای اکتشافی در داخل قطعه سنگها مناسب است.
روش حفاری :
مشابه حفاری ضربهای است. شمعی که توسط نیروی دیزل رانده میشود برای
راندن لوله جدار مضاعف استفاده میشود. در حالی که جریان هوا
تراشهها را از لوله داخلی خارج میکند.
مزایا :
نفوذ نسبتا سریع در قطع سنگها و قلوه سنگها است.
محدودیتها :
مشابه حفاری ضربهای است، با این تفاوت که پیشروی به مراتب سریعتر
است.
مته ضربهای بادی
این روش برای حفر گمانه برای آتشباری ، دوغاب زنی و مهار سنگ است. روش
سریع برای حفر چالهای با قطر کم در سنگ سخت است. بهترین کاربرد را در
سنگهای سخت تودهای دارد. نمونهها منحصرا به ذرات و تراشههای کوچک
است. برای نمونه گیری بکار نمیرود. در سنگهای سست دارای شکستگی با
لایههای رس یا شیل مرطوب ممکن است تمام لوله حفاری در سوراخ باقی
بماند.
روش حفاری :
ضربات و چرخیدن سر مته ، سنگ را خرد میکند و تراشهها توسط فشار هوا خارج میشود.
|
|
|
تصاویری از چند تونل.امیدوارم خوشتون بیاد
برای دیدن عکس های بیشتر به ادامه مطلب مراجعه کنید
ادامه مطلب
گمانه :
دیدکلی
به منظور آگاهی از شرایط زمین شناسی و ژئوتکنیکی اعماق بیشتر زمین ،
معمولا گمانههایی حفر میشود. گمانه در واقع چاه قائمی است که توسط
وسایل مکانیکی در خاک یا سنگ حفر میشود. گمانههای کم عمق گاه توسط
دستگاه سادهای به نام اوگر (auger) که طرز کار آن مانند مته بخاری
است، حفر میشوند.
حفاری گمانهها به صورتهای مختلف انجام میشود. در روش حفاری ضربهای
پیشروی توسط ضربات پی در پی به سر مته تیغهای شکل انجام میشود و مدار
کنده شده و خرد شده هر چند مدت یکبار بوسیله ابزار مخصوصی به نام گل کش
از چاه خارج میشود. حفاری ضربهای بیشتر در آبرفتها و رسوبات ناپیوسته
، مخصوصا اکتشاف زیر زمینی بکار میروند. نمونههایی که به این ترتیب
بدست میآید، کاملا دست خورده است.
وسایل حفر گمانه
اجزا اصلی یک حفاری آزمایشی یا مغزه گیری عبارت است از یک آزمایش حفاری
، لولههای جدار چاه ، لولههای حفاری ، سرمتههای حفاری و ابزارهای
نمونه گیر.
ماشین حفاری
ماشین حفاری متشکل از یک منبع تولید نیرو ، یک دکل برای بلند کردن
وسایل ، یک پمپ برای جریان انداختن آب و گل (یا یک کمپرسور برای حفاری
با هوا) است. وظیفه ماشین حفاری پایین بردن ، چرخاندن و بالا آوردن
وسایل حفاری و گرفتن نمونه است. انواع متنوعی از ماشینهای حفاری و
وسایل حفر چاه وجود دارد.
لولههای جدار
لولههای جدار چاه جهت نگاهداشتن گمانه در حالت عادی ، در آغاز حفاری و
جلوگیری از ریزش دیواره آن ، که قبلا اشاره شد، بکار میرود. مخارج حفر
یک گمانه بطور مستقیم بستگی به لوله جدار و قطر گمانه دارد. در صورتی
که نیاز به قرار دادن لوله جدار در اعماق مختلف باشد، چاه شکلی تلسکوپی
به خود میگیرد.
لولههای حفاری
لولههای حفاری ، ماشین حفاری را به مته حفاری یا نمونه گیرها وصل
میکند. انتخاب لوله مناسب به عواملی مثل عمق پیش بینی شده برای گمانه
نوع نمونه گیر انتخاب شده و قطر مغزه حفاری و از همه مهمتر قدرت ماشین
بستگی دارد.
مته حفاری
مته برای بریدن خاک و سنگ بکار میرود. سر مته از انواع مختلفی برخور
دارند. مانند متههای خرد کننده ، متههای تیغهای ، متههای سنگی و
متههای مغزه گیر.
روش حفر گمانه
مراحل مختلف حفر یک گمانه اکتشافی را به نحو زیر میتوان خلاصه نمود.
نمونه سطحی گرفته میشود.
لوله جدار آغازین تا عمق 1 متری رانده میشود.
خاکهای داخل لوله جدار تا 10 سانتیمتری پایین تر از لبه خارج میشود
(از همین مواد میتوان جهت حلقه بندی مصالح استفاده کرد).
نمونه گرفته میشود.
حفاری چاه برای یک متر بعد ادامه مییابد. پیشروی با راندن لوله جدار
و برداشتن خاکهای داخل آن (مثل مرحله 3) یا با استفاده از گل روان
(جهت تثبیت دیواره چاه و بالا آوردن نمونهها) انجام میشود.
چرخه فوق آن اندازه ادمه مییابد تا به عمق دلخواه برسیم (در حفاری
یا برنامههای حفاری تکمیلی فواصل نمونه گیری به 3 تا 6 متر افزایش
مییابد).
در برخورد با سنگ لبه لوله جدار را در سطح سنگ قرار داده تا بتوان
مغره گیری را با آب تمیز داد. آب سر مته را خنک و تمیز نگهداشته ، از
کند شدن آن جلوگیری میکند.
موقعیت لوله جدار ، لوله حفاری و سر مته یا لوله حفاری و ابزارهای
نمونه گیری ، در شروع هر مرحله پیشروی به دقت اندازه گیری و یادداشت
میشود. باید دقت شود که چاه ریزش نکرده باشد و سر مته درست در ته
چاه قرار گرفته باشد. همچنین نمونه گیری باید در 10 سانتیمتری زیر
لوله جدار یا در عمق نهایی حفاری قبل از آغاز نمونه گیری باشد.
برنامه ریزی عملیات حفاری
هرگونه برنامه ریزی باید با توجه به هدفهای حفاریها و مغره گیری ، یعنی
دستیابی به نمونههایی از مصالح زمین شناسی برای بررسی ، طبقه بندی و
انجام آزمونهای آزمایشگاهی ، اندازه گیری مشخصات فیزیکی و مهندسی مصالح
برجا و دستیابی به اطلاعاتی در مورد آب زیر زمینی صورت گیرد. نحوه
تکوین یک برنامه ریزی را به نحو زیر میتوان خلاصه کرد.
انتخاب وسایل
در انتخاب وسایل باید مرحله مطالعات ، شکل سطح زمین و قابلیت دسترسی آن
، شرایط زمین شناسی ، عمق حفاری و نوع نمونههای مورد نیاز مورد توجه
قرار گیرد.
فاصله بین گمانهها
در مراحل شناسایی مقدماتی و توجیهی ، گمانهها در جایی حفر میشود که
بتواند همبریها را ، آنگونه که در نقشه زمین شناسی مهندسی رسم شده ،
مشخص نماید. در شرایط یکنواخت طراحی شبکهای از گمانهها که فاصله آنها
با توجه به وسعت ناحیه مورد بررسی ممکن است از 30 تا 100 متر باشد،
واقع میشود.
عمق گمانه
عمق گمانهها در محل گود برداریهای روباز برای ساختمانها ، بزرگراهها ،
مترو و مانند آن ، و حفاریهای بسته مثل تونلها و در شرایط نامناسب تا
اعماق باز هم بیشتری نفوذ کند. علاوه بر آن باید بتواند وضعیت سطح پیرو
متریک را مشخص سازد. در مورد اخیر گمانه باید تا مقدار قابل ملاحظهای
در زیر گودبرداری پایین برود.
جهت یابی گمانه
گمانههای اکتشافی معمولا به صورت قائم حفر میشوند. از حفاری زاویه
دار اغلب در تودههای سنگی و برای اکتشاف درزها ، گسلها و حفرات
انحلالی یا قرار دادن مهار در سنگ و خاک استفاده میشود. استفاده از
حفاری افقی معمولا برای اکتشاف مسیر تونلها (گمانه پیشاهنگ) تعبیه میل
مهار در سنگ و قرار دادن ابزارهای اندازه گیری یا انجام زهکشی افقی
است.
باید توجه داشت که دستیابی به گمانه کاملا افقی با اغلب روشهای موجود
امکان پذیر نیست. زیرا معمولا در آغاز حفاری ، گرانش زمین سر مته را به
سمت پایین میکشد. سپس با افزایش پیشروی ، نیرو گرانش به روی وزن زیاد
لولههای حفاری عمل میکند که ممکن است حرکت به سمت بالای سر مته را
باعث شود. تغییرات در کیفیت سنگ نیز ممکن است در تغییر راستای گمانه
تاثیر بگذارد.
خواستم مطلبی تو وبلاگ بنویسم ، گفتم چه بهتر اینکه این مطلب در مورد تجهیزات و ماشین آلات معدنی باشه ، امیدوارم مطلبی که نوشتم ، مورد توجه شما قرار گرفته باشه .
اکسکاواتور :
در واقع ایده اصلی تیم ریوبات برای ساخت یک ربات جنگنده به منظور شرکت در مسابقات جنگ رباتها ماشین های غول پیکری بودند که محصول کشور آلمان هستند , که در زیر اطلاعات فنی آن آمده است :
غول پیکر ترین وسیله نقله زمینی دنیا با بیش از 200 متر طول و بیش از 100 متر ارتفاع. محصول غول صنعتی دنیا یعنی کشور آلمان ، برای درک بزرگی این ماشین غول پیکر به اتومبیلی نگاه کنید که به صورت یک لکه نورانی در قسمت پایین سمت چپ عکس قرار دارد :
در واقع کار اصلی این ماشین ها حفاری جاده های طولانی و از نظر جنس خاک سخت می باشد :
آن طور که من تحقیق کرده ام از این کوچولو ها 6 عدد در دنیا وجود دارد. که بیشتر توسط شرکت
MAN TAKRAF آلمان ساخته شده اند. این ماشین ها بیش از 100 میلیون دلار! ارزش دارند و فقط مرحله مونتاژ آن 5 سال طول می کشد و برای هدایت آن به 5 اپراتور نیاز است و بیش از 13000 تن وزن دارند و ظرفیت تئوری برداشت بیش از 12000 متر مکعب در ساعت را دارند!!!
بر روی این ماشین تسمه نقاله ای وجود دارد که ظرفیت حمل 40000 تن ماده را در ساعت دارند.
موتور محرک این ماشین قدرتی معادل 15000kw را دارا می باشد.
مدل RB293 این ماشین در کتاب گینس به عنوان بزرگترین وسیله محرک روی زمین ثبت شده است.
به آدمی نگاه کنید که در کنار تیغه های این ماشین غول پیکر ایستاده است و عظمت آن را ببینید.
